Художник-самоучка из глубинки: «Каб зразумець лекцыі мастакоў на Youtube, у 81 год пачаў вывучаць англійскую мову»

Несмотря на то, что Ян Ридико работал агрономом и учителем, он уверен: его истинное призвание – рисовать

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

Ян Антонович работал агрономом и учителем, но делом своей жизни считает живопись. Он стал художником, несмотря на отсутствие образования и возможностей, а первую большую картину написал только в 40 лет. Зато сегодня сотни его картин украшают музеи в Беларуси, частные коллекции в Польше, Литве, России, США.

Сейчас художник счастлив, что уже на пенсии и ничто не может отвлечь его от любимого дела. Мы навестили его в домашней студии.

За всю жизнь он создал сотни работ!

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

«Шчаслівыя хвіліны дзяцінства - калі тата даваў памаляваць фарбамі»

Ян Антонович с женой Софией живут в небольшом кирпичном доме на окраине деревни Бороденичи Браславского района. Кажется, время здесь замерло: безлюдная улица, утопающие в листьях тропинки, покинутые дома, тишина. Художник уверен: это идеальная атмосфера для творчества.

- Азірніцеся, лепшага месца, каб пісаць карціны, не знайсці, - улыбается Ян Антонович и проводит нас в дом. - Тут жыў мой дзед, бацькі, усё жыццё правеў тут і я. З самага дзяцінства маляваў, марыў стаць мастаком! Бацька таксама пісаў карціны. Самыя шчаслівыя хвіліны дзяцінства - калі ён, скончыўшы пейзаж, даваў мне палітру і дазваляў трошкі памаляваць фарбамі.

Художник говорит, что на литературе по искусству никогда не экономил

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

Обстановка в доме говорит, что здесь живет художник: стены комнат увешаны картинами, в спальне стоит большой мольберт, который Ян Антонович сделал своими руками, в зале - библиотека с десятками книг по искусству: от биографии Франсиско Гойя до «Большого атласа живописи».

Полки секции в зале ломятся от книжек по искусству

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

- Адукацыі мастака не маю, таму на кніжках па мастацтве не эканоміў. Раней выпісваў савецкі «Аганёк», часопісы з Польшчы і ГДР, каб даведацца пра жывапіс. У студэнцтве мог трэць стыпендыі патраціць на іх! - рассказывает художник. - Увесь час у меня мастацтва было самадзейным. У школе не давалі такіх ведаў. Былі першыя пасляваенныя гады, разруха, цяжкае становішча. Пасля школы збіраўся паступаць у мастацкае вучылішча ў Мінск. Але ўмовы былі нязручныя: іншагароднім не давалі інтэрнат, стыпендыя маленькая. Бацькі сказалі, што сродкаў для вучобы няма ды прафесія няпэўная. Я пагадзіўся з імі...

Комната Яна Антоновича – это одновременно и спальня, и мастерская

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

«Маляваў для школьнікаў партрэты Ахматавай і Лермантава»

Так, Ян Антонович выбирает менее творческую профессию, поступает в Гродненский сельскохозяйственный институт на агронома. Но ни на секунду не забывает о главном своем увлечении.

- Думаў, што галоўная справа - жывапіс - наперадзе. Цяга да мастацтва расла з года ў год, - говорит Ян Антонович. - У студэнцтве займаўся ў студыі выяўленчага мастацтва пры Доме народнай творчасці і шмат практыкаваўся. Бо мастак павінен набіць руку, практыка дапамагае параўноўваць танальнасці, складаць прапорцыі і г. д.Чытаў шмат літаратуры. Ва ўніверсітэце мяне запрашалі маляваць шаржы на выкладчыкаў і навучэнцаў у студэнцкай газеце.

Работы небольшого размера сложены в комоде в комнате

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

После университета Ян Антонович работает агрономом, но быстро понимает, что это не его, оканчивает вечернее отделение педуниверситета в Витебске.

- Я выкладаў біялогію і хімію ў школе. Відаць, у Савецкім Саюзе не было горшага настаўніка, чым я, - смеется Ян Антонович. - Вельмі рэзкі пераход: у аграноміі дарослыя людзі, а тут дзеці. Першы год цяжкавата, потым лепей. Дырэктар Барадзенічскай школы мяне ўзяў за тое, што я ўмеў маляваць, такія людзі заўсёды патрэбны. Што я толькі ні рабіў! Стэнды на калідорах, афармляў кабінеты, рабіў наглядныя дапаможнікі, маляваў партрэты пісьменнікаў, напрыклад Ахматаву, Лермантава. Таксама выкладаў выяўленчае мастацтва.

Рабочее место Яна Антоновича

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

- Чаму не пайшлі вучыцца на мастака?

- Думаў паступаць на мастацка-графічны факультэт у Віцебск. Але там шмат часу адводзіцца чарчэнню, працоўнаму навучанню - навошта яно мне? Ды і працы студэнтаў падаліся слабымі, знаёмая папрасіла мае эцюды для заліку. Я даў, і што вы думаеце, за мілую душу зайшлі! Які тады сэнс? Хаця зараз разумею, што мог больш навучыцца, атрымаць кансультацыю ў прафесіяналаў.

Больше всего художник любит рисовать пейзажи

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

Ян Антонович пробовал дистанционно заниматься в Университете культуры им. Крупской, но решил, что практика полезнее, начал больше ездить по родным местам и делать зарисовки.

- У вёсцы добра: выйшаў за вароты - вось табе і пейзаж. Браў эцюднік, садзіўся на ровар і ездзіў па розных мясцінах. Нешта зачапіла - спыняюся і раблю замалёўку. Я так аб’ездзіў з эцюднікам усю Браслаўшчыну, Міёршчыну, Шаркаўшчыну.

Чтобы сделать такие маленькие этюды, Ян Антонович проехал на велосипеде всю Браславщину!

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

«У кожным доме ў акрузе ёсць мае карціны»

Ян Антонович не берется сосчитать, сколько нарисовал картин. Все стены в комнате увешаны его работами, от картин ломятся полки в комоде, еще часть - на чердаке.

- Я доўга збіраўся перед напісаннем вялікіх і сур’ёзных карцін, маўляў, трэба яшчэ практыкі. Але неяк я прачнуўся і зразумеў: калі сёння не пачну, то ніколі не зраблю. Сюжэт першай быў успамін з дзяцінства: сядзіць маці каля капцілкі (самодельная керосиновая лампочка. - Авт.) і нешта латае. Так я пачаў пісаць карціны, а не эцюды… Мне было гадоў сорак! Таму я маладым людзям заўсёды кажу: не збірайцеся думкамі, а рабіце. Хоць бокам-скокам, але рабіце! Вось я па вас бачу, Воля, што вы хочаце напісаць кнігу. Дык не адкладвайце, пішыце кожны дзень!

Художник вспоминает, что самые приятные моменты детства были, когда папа давал ему свою палитру и разрешал немного порисовать.

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

Ян Ридико сейчас и сам так живет - пишет каждый день, ни дня без штриха. Как результат - о белорусском самородке знают не только в округе, но и далеко за пределами.

- У кожным доме ў акрузе ёсць мае карціны! У мяне такі характар: падабаецца - бяры. Для прасоўвання сваіх карцін я нічога не рабіў. Атрымліваецца, што гэта робяць іншыя. Мне падабаецца толькі маляваць, астатнее не хвалюе. Я прымаю ўдзел у выставах у Браслаўскім музеі разам з прафесійнымі мастакамі, на выставу завітваюць турысты, мне шанцуе - мае работы купляюць. У мінулым годзе адправіў больш 20 работ, ніводная не вярнулася. Мае карціны ёсць у людзей з Мінска, Расіі, Польшчы, нават ЗША. Апошнім часам зацікавіўся калекцыянер з Мінска, купіў ужо больш за 10 карцін, дапамагае з фарбамі, халстамі. А нядаўна студэнты з Акадэміі мастацтва ладзілі выставу маіх работ у сталіцы.

Ян Антонович работал агрономом и учителем, но делом своей жизни считает живопись

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

Первый зритель его работ - любимая жена София, с которой они познакомились, когда работали в школе. Вместе уже более 50 лет, взрослый сын, внук. Видно, что пара дополняет друг друга: Ян Антонович творческая натура, София Антоновна - прагматик. Когда интересуемся стоимостью картин, художник зовет свою Сонечку, мол, она больше в этих вещах разбирается.

- Мы прадаем карціны праз музей афіцыйна, там спецыялісты лепей разумеюць, колькі работы каштуюць. Але ў сярэднім 40 рублёў за карціну, - отвечает София и уточняет, что они продаются без рам. - Мне падабаецца, калі ён малюе светлыя карціны, дзе прыгожая прырода.

Ян Антонович признается, что портреты он рисует редко, больше по нраву создавать пейзажи

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

«Бяру ўрокі малявання ў камп’ютара»

Пишет Ян Антонович не только пейзажи, но и портреты, делает гравюры. Сюжеты разные - от портретов Франциска Скорины до исторических сражений.

- Мяне мала цікавіць геаграфія пейзажа, галоўнае - гэта стан прыроды, настрой. Мастак павінен зрабіць так, каб чалавек бачыў тое, што майстар хацеў паказаць, - объясняет художник. - Калі я працаваў над серыяй карцін «Ваенная гісторыя Беларусі», чытаў ваенны слоўнік пра тагачаснае адзенне, зброю. Ставіў у пакоі некалькі люстэрак, станавіўся ў позу, так і маляваў - і смех, і праца!

В доме все картины Яна Антоновича не умещаются, так что часть хранится на чердаке.

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

Свои картины он рисует маслом, а в последнее время стал осваивать акварель. Помогает в этом разобраться… интернет.

- Бяру ўрокі ў камп’ютара, так бы мовіць, - улыбается Ян Антонович. - Вядомыя акварэлісты выкладаюць у інтэрнэт відэа са сваімі майстар-класамі. Мне падабаюцца аўстралійскія мастакі Дэвід Тэйлар, Джозэф Збуквіч, таксама мой любімы Цім Уілмат. Я нават пачаў вывучаць англійскую мову, каб разумець, што ён тлумачыць! А мой любімы мастак - Рэмбрант, бо ён умеў маляваць душу чалавека. З беларускіх мастакоў падабаецца Павел Масленікаў, каларыст Яўген Красоўскі, люблю пейзажы і нацюрморты Віталя Цвірко.

Ян Антонович не собирается останавливаться на достигнутом, сейчас он осваивает акварель по видеоурокам в Интернете.

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП

Сейчас Ян Антонович редко выходит на улицу из-за проблем со здоровьем. Все время проводит дома, у мольберта. Сюжеты для новых работ берет из архива фотографий, своих и сына.

- Шукаю фотаздымкі, адбіраю... Карціну магу і за дзень напісаць, а магу тыднямі працаваць, - говорит он. - Натхненне ёсць, калі ёсць вольны час. Зараз у мяне яго шмат, значыць, і натхнення хапае! І мае галоўныя планы - гэта маляваць. Былі думкі зрабіць серыю дарожных замалёвак. Спадзяюся, усё артымаецца!

Помимо пейзажей Ян Ридико делает еще и гравюры.

Фото: Святослав ЗОРКИЙ. Перейти в Фотобанк КП